Yetişkinlerde DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu), çocukluk döneminde başlayan ve bazı kişilerde yetişkinlik döneminde de devam eden nörogelişimsel bir bozukluktur. Dikkati sürdürmede güçlük, dürtüsellik, organizasyon sorunları ve bazı kişilerde hiperaktivite belirtileriyle kendini gösterebilir.
Yetişkinlik döneminde DEHB her zaman “yerinde duramamak” şeklinde görülmez. Sürekli işleri ertelemek, başladığı işi tamamlamakta zorlanmak, randevuları unutmak, zamanı planlayamamak veya zihnin sürekli başka düşüncelere kayması gibi sorunlar daha belirgin olabilir.
Bu nedenle bazı yetişkinler yaşadıkları güçlükleri uzun yıllar boyunca “dikkatsizlik”, “tembellik” veya “dağınıklık” olarak değerlendirebilir. Oysa belirtiler kişinin iş, eğitim, ilişkiler ve günlük yaşamındaki işlevselliğini belirgin şekilde etkiliyorsa profesyonel değerlendirme gerekebilir.
Kayseri’de psikolog desteği arayan yetişkinlerde de dikkat, planlama, erteleme ve dürtüsellikle ilgili yaşanan güçlükler psikolojik değerlendirme başvurularının nedenleri arasında yer alabilir.
DEHB belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Bazı kişilerde dikkat eksikliği daha belirginken bazı kişilerde hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileri ön planda olabilir.
Yetişkinlerde sık karşılaşılan belirtiler arasında şunlar bulunabilir:
Bu belirtilerden birkaçının bulunması kişinin DEHB olduğu anlamına gelmez. Benzer belirtiler uyku sorunları, yoğun stres, anksiyete, depresyon ve farklı sağlık durumlarında da görülebilir.
Yetişkinlik döneminde dikkat sorunları günlük hayatın birçok alanında fark edilebilir.
Kişi iş yerinde uzun bir toplantıyı takip etmekte zorlanabilir, okuduğu metnin aynı bölümünü tekrar tekrar okuyabilir veya bir konuşma sırasında zihninin başka düşüncelere kaydığını fark edebilir.
Aynı zamanda:
gibi günlük problemler yaşanabilir.
Çocukluk döneminde hiperaktivite daha çok koşma, tırmanma veya yerinde duramama şeklinde fark edilebilirken yetişkinlerde daha farklı görünebilir.
Kişi:
Bazı yetişkinlerde fiziksel hareketlilikten çok içsel bir huzursuzluk hissi ön planda olabilir.
Dürtüsellik, kişinin davranışının olası sonuçlarını yeterince değerlendirmeden hareket etmesi şeklinde ortaya çıkabilir.
Örneğin:
gibi davranışlar görülebilir.
Ancak tek başına dürtüsel davranışların bulunması DEHB tanısı için yeterli değildir.
DEHB'nin tek bir nedeni bulunmamaktadır. Araştırmalar özellikle genetik ve nörobiyolojik faktörlerin önemli rol oynadığını göstermektedir.
DEHB'nin ailesel geçiş gösterdiğine ilişkin güçlü bilimsel bulgular bulunmaktadır. Ailesinde DEHB bulunan kişilerde görülme olasılığı daha yüksek olabilir.
Bu durum kişinin mutlaka DEHB geliştireceği anlamına gelmez.
DEHB'nin dikkat, dürtü kontrolü, motivasyon ve yürütücü işlevlerle ilişkili beyin sistemlerindeki gelişim ve işleyiş farklılıklarıyla bağlantılı olduğu düşünülmektedir.
Bazı gebelik ve erken gelişim dönemi faktörlerinin DEHB riskiyle ilişkili olabileceği araştırılmaktadır. Bununla birlikte DEHB'yi yalnızca yetiştirilme biçimi veya çevresel koşullarla açıklamak doğru değildir.
DEHB nörogelişimsel bir bozukluk olduğu için belirtilerin kökeninin çocukluk dönemine dayanması beklenir.
Ancak kişinin çocukluk döneminde tanı almamış olması mümkündür.
Özellikle akademik başarısı yüksek olan, belirtileri çevresi tarafından fark edilmeyen veya dikkat sorunlarını çeşitli yöntemlerle telafi eden kişiler yetişkinlik dönemine kadar tanı almadan gelebilir.
Üniversite, çalışma hayatı veya artan sorumluluklar kişinin daha önce yönetebildiği güçlüklerin belirginleşmesine neden olabilir.
Bu nedenle “Yetişkinlikte DEHB başladı” düşüncesi yerine belirtilerin çocukluk dönemindeki varlığının ayrıntılı şekilde değerlendirilmesi önemlidir.
Erteleme DEHB yaşayan bazı yetişkinlerin en fazla zorlandığı alanlardan biridir.
Kişi yapması gereken işi bildiği hâlde başlamakta güçlük çekebilir. Özellikle uzun, sıkıcı veya sonucunun hemen alınmadığı görevler daha zorlayıcı olabilir.
Son teslim tarihi yaklaştığında oluşan baskı kişinin işe başlamasını kolaylaştırabilir. Böylece:
Erteleme → Son dakikada yoğun stres → İşi yetiştirmeye çalışma → Yorgunluk → Yeniden erteleme
şeklinde tekrarlayan bir döngü ortaya çıkabilir.
Ancak erteleme davranışının tek başına DEHB göstergesi olmadığını unutmamak gerekir.
DEHB belirtileri çalışma yaşamında farklı güçlükler yaratabilir.
Kişi:
Bununla birlikte DEHB her kişide aynı şekilde ortaya çıkmaz ve kişinin güçlü yönleri de bulunabilir. Amaç yalnızca güçlükleri belirlemek değil, kişinin hangi koşullarda daha iyi çalışabildiğini de anlamaktır.
DEHB belirtileri romantik ilişkileri, aile ilişkilerini ve arkadaşlıkları etkileyebilir.
Örneğin randevuları unutmak, konuşma sırasında dikkatin dağılması veya karşıdaki kişinin sözünü kesmek yanlış anlaşılmalara neden olabilir.
Partner, kişinin kendisini dinlemediğini veya önemsemediğini düşünebilir. Oysa bazı durumlarda davranışın altında dikkat ve dürtü kontrolüyle ilgili güçlükler bulunabilir.
Bu nedenle DEHB'nin ilişkiler üzerindeki etkisinin anlaşılması önemlidir.
DEHB ve anksiyete bazı ortak belirtilere sahip olabilir.
Her iki durumda da kişi:
Ancak bu belirtilerin ortaya çıkış nedenleri farklı olabilir.
Anksiyetede dikkat güçlüğü yoğun kaygı ve zihinsel meşguliyet nedeniyle ortaya çıkabilirken DEHB'de dikkat ve yürütücü işlevlerle ilişkili daha kalıcı bir örüntü söz konusu olabilir.
Ayrıca DEHB ve anksiyete aynı kişide birlikte de görülebilir. Bu nedenle kişinin kendi kendine tanı koyması yerine kapsamlı değerlendirme yapılması önemlidir.
Yetişkinlerde DEHB tanısı yalnızca bir internet testi veya birkaç belirti üzerinden konulmaz.
Değerlendirmede kişinin:
Benzer belirtilere yol açabilecek diğer psikolojik veya tıbbi durumlar
incelenebilir.
Gerektiğinde standart değerlendirme ölçekleri ve farklı psikolojik değerlendirme araçlarından yararlanılabilir.
Yetişkinlerde DEHB tedavisi kişinin ihtiyaçlarına ve belirtilerinin günlük yaşam üzerindeki etkisine göre planlanır.
Tedavide psikoeğitim, psikoterapi, davranışsal stratejiler ve uygun durumlarda psikiyatri hekimi tarafından değerlendirilen ilaç tedavileri kullanılabilir.
Kayseri psikolog araştırması yapan ve dikkat dağınıklığı, erteleme, zaman yönetimi veya organizasyon konusunda uzun süredir güçlük yaşayan yetişkinler, öncelikle kapsamlı bir değerlendirme almayı düşünebilir.
Psikoterapi sürecinde kişinin DEHB belirtilerinin günlük yaşam üzerindeki etkisini daha iyi anlaması ve belirtileri yönetmek için uygulanabilir yöntemler geliştirmesi hedeflenebilir.
Özellikle:
üzerinde çalışılabilir.
DEHB tedavisinde bazı kişiler için ilaç tedavisi değerlendirilebilir.
İlaç tedavisinin gerekli olup olmadığına, hangi ilacın kullanılacağına ve tedavinin nasıl sürdürüleceğine psikiyatri hekimi karar vermelidir. İlaçlar doktor önerisi olmadan kullanılmamalıdır.
Profesyonel desteğin yanında günlük yaşamda bazı düzenlemeler yardımcı olabilir:
Kullanılan yöntemlerin kişiye uygun olması önemlidir. Her DEHB yaşayan yetişkin aynı stratejiden aynı ölçüde fayda görmeyebilir.
Dikkat dağınıklığı, unutkanlık, erteleme, dürtüsellik veya organizasyon sorunları işinizi, eğitiminizi, ilişkilerinizi ya da günlük yaşamınızı belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel değerlendirme almak faydalı olabilir.
Özellikle bu güçlüklerin yalnızca son dönemde değil, çocukluk veya ergenlik döneminden itibaren farklı şekillerde devam ettiğini düşünüyorsanız DEHB açısından değerlendirme yapılabilir.
Kayseri’de psikolog arayışında olan yetişkinler, dikkat ve yürütücü işlevlerle ilgili yaşadıkları güçlüklerin değerlendirilmesi için bu alanda çalışan ruh sağlığı uzmanlarını araştırabilir. Kayseri psikolojik danışmanlık hizmetlerini değerlendirirken uzmanın yetişkin DEHB konusunda çalışma alanı ve kullandığı değerlendirme yöntemleri incelenebilir.
DEHB nörogelişimsel bir bozukluktur ve belirtilerin kökeninin çocukluk dönemine dayanması beklenir. Ancak bazı kişiler çocukluk döneminde tanı almadan yetişkinliğe ulaşabilir ve artan sorumluluklarla birlikte güçlükleri daha görünür hâle gelebilir.
Unutkanlık DEHB'de görülebilir ancak tek başına DEHB tanısı için yeterli değildir. Uyku sorunları, stres, depresyon, anksiyete ve farklı sağlık durumları da unutkanlığa neden olabilir.
DEHB değerlendirmesinde çeşitli ölçek ve testlerden yararlanılabilir. Ancak tek bir internet testi veya ölçek sonucu tek başına tanı koymak için yeterli değildir. Klinik değerlendirme önemlidir.
Evet. DEHB kişinin belirli alanlarda güçlük yaşamasına neden olabilir ancak kişinin zekâsını veya başarılı olup olamayacağını belirlemez. Uygun stratejiler ve gerektiğinde profesyonel destekle günlük yaşamın daha etkili yönetilmesi mümkün olabilir.
Hayır. Her insan zaman zaman dikkat dağınıklığı yaşayabilir. DEHB'de belirtiler daha kalıcı bir örüntü gösterir, birden fazla yaşam alanında ortaya çıkar ve kişinin işlevselliğini etkileyebilir.
DEHB belirtileri psikoeğitim, psikoterapi, günlük yaşam düzenlemeleri ve uygun kişilerde psikiyatri hekimi tarafından planlanan ilaç tedavisiyle yönetilebilir. Tedavi kişinin ihtiyaçlarına göre düzenlenir.
Yetişkinlerde DEHB yalnızca “dikkatini verememek” veya “çok hareketli olmak” değildir. Dikkat yönetimi, zaman planlama, organizasyon, dürtü kontrolü ve günlük sorumlulukların sürdürülmesi gibi birçok alanda kendisini gösterebilir.
Sürekli erteleme, unutkanlık, işleri tamamlayamama veya dikkat dağınıklığı günlük yaşamınızı etkiliyorsa bunun nedeninin doğru şekilde değerlendirilmesi önemlidir. Çünkü benzer belirtiler farklı psikolojik ve tıbbi durumlarda da ortaya çıkabilir.
Kayseri psikolog, Kayseri’de psikolog veya Kayseri psikolojik danışmanlık araması yapan ve yetişkin DEHB belirtileri yaşadığını düşünen kişiler, yetişkinlerde dikkat ve yürütücü işlev sorunları konusunda çalışan ruh sağlığı uzmanlarından profesyonel değerlendirme alabilir.
