Somatik belirti bozukluğu, kişinin yaşadığı bedensel belirtiler nedeniyle yoğun kaygı, endişe ve zihinsel meşguliyet yaşamasıyla karakterize psikolojik bir bozukluktur. Ağrı, yorgunluk, baş dönmesi, mide-bağırsak yakınmaları veya farklı fiziksel şikâyetler kişinin günlük yaşamını önemli ölçüde etkileyebilir.
Burada önemli bir nokta vardır: Somatik belirti bozukluğunda kişinin yaşadığı fiziksel belirtiler gerçektir ve kişi bunları gerçekten hisseder. Sorun, belirtilerin "uydurulması" değildir. Tanıda bedensel belirtilere yönelik aşırı düşünceler, kaygı ve davranışlar önem taşır.
Belirtiler kişiden kişiye değişebilir. Sık karşılaşılan durumlar arasında şunlar bulunabilir:
Bu belirtiler kişinin iş, okul, sosyal yaşam ve ilişkilerini etkileyebilir.
Somatik belirti bozukluğunda çok farklı bedensel yakınmalar görülebilir.
Örneğin:
gibi belirtiler yaşanabilir.
Ancak bu belirtilerin birçok farklı tıbbi nedeni de bulunabilir. Bu nedenle fiziksel belirtilerin yalnızca psikolojik olduğu varsayılmamalı ve gerektiğinde uygun tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.
Somatik belirti bozukluğunun tek bir nedeni yoktur. Biyolojik, psikolojik ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynayabileceği düşünülmektedir.
Uzun süreli stres kişinin hem psikolojik hem de fiziksel olarak zorlanmasına neden olabilir. Stres dönemlerinde bazı bedensel belirtiler daha belirgin hâle gelebilir.
Kaygı düzeyi yüksek kişiler bedensel duyumları daha fazla takip edebilir ve normal fiziksel değişiklikleri tehdit olarak yorumlayabilir.
Örneğin sıradan bir kalp çarpıntısı:
"Kalbimde ciddi bir sorun olabilir."
şeklinde değerlendirilebilir.
Bu düşünce kişinin kaygısını artırabilir ve bedensel duyumlara daha fazla odaklanmasına neden olabilir.
Vücudu sürekli kontrol etmek kişinin normalde fark etmeyeceği küçük değişiklikleri bile fark etmesine yol açabilir.
Bu değişikliklerin tehlikeli olarak yorumlanması kaygının artmasına neden olabilir.
Çocukluk döneminde veya yetişkinlikte yaşanan zorlayıcı deneyimler, ailede hastalık öyküsü ya da ciddi sağlık problemleriyle karşılaşmak bazı kişilerde bedensel belirtilere karşı hassasiyeti artırabilir.
Bazı kişiler stres, üzüntü, öfke veya kaygı gibi duygularını fark etmekte ya da ifade etmekte zorlanabilir.
Psikolojik ve fiziksel süreçler birbirini etkileyebildiğinden yoğun duygusal stres bazı kişilerde bedensel yakınmaların artmasıyla birlikte görülebilir.
Hayır. Birbirlerine benzeyen yönleri olsa da aynı durum değildir.
Somatik belirti bozukluğunda kişinin yaşadığı bir veya daha fazla bedensel belirti ve bu belirtilerle ilgili aşırı düşünce, kaygı veya davranışlar ön plandadır.
Hastalık kaygısı bozukluğunda (sağlık anksiyetesi) ise kişinin ciddi bir hastalığa sahip olduğu veya olacağı yönündeki korkusu ön plandadır ve bedensel belirtiler hiç olmayabilir ya da hafif olabilir.
Bu nedenle iki durumun birbirinden ayrılması profesyonel değerlendirme gerektirir.
Yoğun sağlık ve belirti kaygısı zaman içerisinde kişinin hayatının merkezine yerleşebilir.
Kişi:
Böylece kişinin yaşam kalitesi giderek düşebilir.
Somatik belirti bozukluğunun tedavisi kişinin belirtilerine, eşlik eden psikolojik durumlara ve genel sağlık durumuna göre planlanır.
Somatik belirti bozukluğunda psikoterapiden yararlanılabilir. Özellikle Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) üzerine araştırmalar bulunmaktadır.
Terapi sürecinde kişinin:
üzerinde çalışılabilir.
Fiziksel yakınmaların uygun şekilde değerlendirilmesi önemlidir.
Kişinin ihtiyaçlarına göre düzenli ve koordineli sağlık takibi, hem gereksiz tekrarlayan incelemelerin azaltılması hem de gerçekten değerlendirilmesi gereken yeni belirtilerin gözden kaçırılmaması açısından yararlı olabilir.
Somatik belirti bozukluğuna depresyon veya anksiyete bozuklukları eşlik ediyorsa psikiyatri hekimi ilaç tedavisini değerlendirebilir.
İlaç tedavisine yalnızca hekim tarafından karar verilmelidir.
Profesyonel desteğin yanında şu yaklaşımlar yardımcı olabilir:
Fiziksel belirtiler nedeniyle sürekli kaygı yaşıyorsanız, sağlık durumunuzla ilgili düşünceler gününüzün önemli bir bölümünü kaplıyorsa veya bu durum iş, sosyal yaşam ve ilişkilerinizi etkiliyorsa profesyonel destek almak faydalı olabilir. Kayseri’de psikolog desteği arayan kişiler, somatik belirtilerin altında yatan kaygı, stres ve düşünce süreçlerinin değerlendirilmesi için bir ruh sağlığı uzmanına başvurabilir.
Evet. Kişinin yaşadığı ağrı veya diğer bedensel belirtiler gerçektir. Somatik belirti bozukluğu kişinin belirtileri uydurduğu anlamına gelmez.
Güncel tanı sistemlerinde geçmişte kullanılan "hipokondriyazis" kavramının yerini büyük ölçüde somatik belirti bozukluğu ve hastalık kaygısı bozukluğu gibi daha ayrıntılı tanılar almıştır.
Somatik belirti bozukluğu psikiyatrik sınıflandırmalarda yer alan bir bozukluktur. Ancak bu durum fiziksel belirtilerin gerçek olmadığı anlamına gelmez. Fiziksel ve psikolojik süreçler birbirlerini etkileyebilir.
Panik atakta yoğun korku veya rahatsızlık genellikle ani şekilde yükselir ve çarpıntı, nefes darlığı, titreme gibi belirtiler eşlik edebilir. Somatik belirti bozukluğunda ise bedensel belirtilere yönelik uzun süreli ve yoğun zihinsel meşguliyet daha ön plandadır.
Evet. Uygun psikolojik ve gerektiğinde tıbbi destekle kişinin belirtilere yönelik kaygısının azaltılması, işlevselliğinin artırılması ve yaşam kalitesinin geliştirilmesi hedeflenebilir.
Somatik belirti bozukluğu, kişinin yaşadığı fiziksel belirtilere yönelik yoğun düşünce, kaygı ve davranışların günlük yaşamını önemli ölçüde etkileyebildiği bir durumdur.
Burada en önemli noktalardan biri, kişinin yaşadığı belirtilerin "hayal ürünü" veya "uydurma" olmadığının anlaşılmasıdır.
Uygun tıbbi değerlendirme ve psikolojik destekle kişinin bedensel belirtilere yönelik kaygısını daha sağlıklı biçimde yönetmesi ve yaşam kalitesini artırması mümkündür.
