Agorafobi, kişinin kaçmanın zor olabileceğini, yardım alamayacağını veya yoğun kaygı yaşayabileceğini düşündüğü belirli ortamlardan korkması ve bu ortamlardan kaçınmasıyla karakterize bir anksiyete bozukluğudur. Toplu taşıma kullanmak, kalabalık bir alışveriş merkezinde bulunmak, sırada beklemek, açık veya kapalı alanlarda bulunmak hatta bazı kişiler için evden tek başına çıkmak yoğun kaygıya neden olabilir.
Agorafobi yalnızca "açık alan korkusu" anlamına gelmez. Kişinin kendisini güvende hissetmediği veya gerektiğinde ortamdan kolayca ayrılamayacağını düşündüğü farklı durumları kapsayabilir.
Agorafobi belirtileri kişiden kişiye değişebilir. En sık görülen belirtiler arasında şunlar bulunur:
Bazı kişiler zamanla korktukları ortamlardan tamamen uzaklaşmaya başlayabilir. Kaçınma davranışlarının artması kişinin sosyal, mesleki ve günlük yaşamını önemli ölçüde kısıtlayabilir.
Kaygı yoğunlaştığında bazı kişilerde:
gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
Bu belirtiler farklı sağlık sorunlarında da görülebileceği için yeni başlayan veya açıklanamayan fiziksel yakınmaların uygun sağlık profesyonelleri tarafından değerlendirilmesi önemlidir.
Agorafobinin ortaya çıkmasında tek bir neden bulunmaz. Biyolojik, psikolojik ve çevresel faktörler birlikte etkili olabilir.
Bazı kişiler ilk kez kalabalık bir ortamda, toplu taşımada veya dışarıdayken panik atak yaşayabilir. Daha sonra aynı durumun tekrar yaşanacağından korkarak benzer ortamlardan uzaklaşmaya başlayabilir.
Örneğin kişi otobüste panik atak yaşadıysa zamanla:
"Ya otobüste tekrar panik atak geçirirsem?"
düşüncesi geliştirebilir ve otobüse binmekten kaçınabilir.
Yoğun kaygı yaşayan ve bedensel belirtileri tehdit olarak yorumlamaya yatkın kişilerde agorafobik korkuların gelişme riski artabilir.
Kayıp, travmatik deneyimler veya uzun süreli yoğun stres bazı kişilerde kaygı belirtilerinin ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir.
Agorafobinin devam etmesinde en önemli faktörlerden biri kaçınmadır.
Kişi korktuğu yere gitmediğinde kısa süreli rahatlama yaşayabilir. Ancak bu rahatlama beynin:
"Demek ki orası gerçekten tehlikeliydi."
şeklinde öğrenmesine katkıda bulunabilir.
Böylece kaçınma davranışı zaman içerisinde güçlenebilir.
Hayır. Agorafobi ve panik bozukluk farklı durumlardır, ancak birlikte görülebilirler.
Panik bozuklukta tekrarlayan ve beklenmedik panik ataklar ile bunların yeniden yaşanmasına yönelik yoğun endişe ön plandadır.
Agorafobide ise kişinin kaçmanın veya yardım almanın zor olacağını düşündüğü belirli ortam ve durumlardan korkması ve kaçınması ön plandadır.
Bir kişide hem panik bozukluk hem de agorafobi bulunabileceği gibi agorafobi panik bozukluk olmadan da görülebilir.
Agorafobi tedavi edilmediğinde kişinin yaşam alanı giderek daralabilir.
Başlangıçta yalnızca toplu taşımadan kaçınan bir kişi zaman içerisinde:
kaçınmaya başlayabilir.
Bazı ileri durumlarda kişi evinden çıkmakta dahi ciddi güçlük yaşayabilir.
Bu nedenle agorafobinin erken dönemde fark edilmesi önemlidir.
Agorafobi tedavi edilebilir bir anksiyete bozukluğudur. Tedavi planı kişinin belirtilerine, yaşam koşullarına ve eşlik eden diğer psikolojik sorunlara göre belirlenir.
Agorafobide yaygın olarak kullanılan psikoterapi yaklaşımlarından biri Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)'dir.
Terapi sürecinde kişinin:
üzerinde çalışılabilir.
Agorafobide kişinin korktuğu durumlardan tamamen kaçınması korkunun devam etmesine katkıda bulunabilir.
Uygun bir terapi planı içerisinde kişi, korktuğu durumlarla kontrollü ve kademeli biçimde karşılaşmayı öğrenebilir.
Örneğin doğrudan kalabalık bir alışveriş merkezine gitmek yerine kişinin ihtiyaçlarına göre daha küçük adımlarla ilerlenebilir.
Bu uygulamaların özellikle yoğun belirtilerde bir ruh sağlığı uzmanının değerlendirmesi ve yönlendirmesiyle planlanması önemlidir.
Bazı durumlarda psikiyatri hekimi tarafından ilaç tedavisi değerlendirilebilir. Kullanılacak ilacın türü ve süresi kişinin durumuna göre hekim tarafından belirlenmelidir.
İlaçlar doktor önerisi olmadan başlanmamalı veya bırakılmamalıdır.
Profesyonel desteğin yanında bazı alışkanlıklar tedavi sürecini destekleyebilir:
Kalabalık ortamlardan, toplu taşımadan veya evden çıkmaktan korkmanız günlük yaşamınızı etkiliyorsa; korktuğunuz ortamların sayısı giderek artıyorsa veya günlük işlerinizi yalnızca yanınızda güvendiğiniz biri olduğunda yapabiliyorsanız profesyonel değerlendirme faydalı olabilir.
Agorafobi kişinin yaşamını önemli ölçüde sınırlandırabilse de uygun psikolojik destekle belirtilerin yönetilmesi ve kişinin günlük yaşamındaki özgürlüğünün yeniden artırılması mümkündür.
Hayır. Agorafobi açık alanların yanı sıra kalabalıklar, toplu taşıma, kapalı alanlar, sırada beklemek veya ev dışında tek başına bulunmak gibi kaçmanın ya da yardım almanın zor olacağı düşünülen durumları kapsayabilir.
Agorafobi yaşayan kişiler korktukları durumlarda yoğun kaygı veya panik atağa benzer belirtiler yaşayabilir. Ancak agorafobi ve panik bozukluk aynı tanı değildir.
Her agorafobi yaşayan kişi eve kapanmaz. Belirtilerin şiddeti değişebilir. Bazı kişiler yalnızca belirli ortamlardan kaçınırken daha ileri durumlarda kişinin tek başına evden çıkması oldukça zorlaşabilir.
Belirtilerin seyri kişiden kişiye değişir. Ancak kaçınma davranışlarının giderek artması sorunun devam etmesine ve yaşam alanının daralmasına neden olabilir. Belirtiler günlük yaşamı etkiliyorsa profesyonel değerlendirme önerilir.
Evet. Psikoterapi, özellikle bilişsel davranışçı yaklaşımlar ve uygun durumlarda psikiyatri hekimi tarafından değerlendirilen ilaç tedavileri kullanılabilir.
Agorafobi; kişinin kaçmanın zor olacağını, yardım alamayacağını veya yoğun kaygı yaşayacağını düşündüğü ortamlardan korkması ve bu ortamlardan kaçınmasıyla seyreden bir anksiyete bozukluğudur.
Kaçınma davranışları zaman içerisinde kişinin yaşamını önemli ölçüde sınırlandırabilir. Ancak doğru değerlendirme ve uygun tedaviyle agorafobi belirtilerinin yönetilmesi mümkündür.
